همه چیز درباره بیماری پوکی استخوان

پوکی استخوان چیست ؟ منظور از پوکی استخوان یا Osteoporosis ، کاهش تراکم استخوان می باشد که سبب کاهش قدرت استخوان شده و شانس شکنندگی آن را تشدید می کند ؛ تا جایی که اصابت کوچکترین ضربه می تواند منجر به شکستگی استخوان شود.

لازم به ذکر است که به طور کلی ، قسمت داخلی یک استخوان سالم ؛ درست مانند لانه زنبور دارای فضاهای کوچک می باشد ؛ حال آن که پوکی استخوان باعث افزایش این فضاها ، از بین رفتن قدرت و تراکم استخوان می گردد.

همچنین پوکی استخوان ، علاوه بر کاهش حجم تراکم استخوان ؛ موجب ضعیف و نازک شدن قسمت بیرونی استخوان نیز می شود.

توجه داشته باشید که پوکی استخوان ، بر بافت استخوان تأثیر می گذارد و  بیشترین آسیب دیدگی را در استخوان دنده ، باسن ، استخوان های مچ و ستون فقرات ایجاد می کند.

بیماری پوکي استخوان ؛ تدریجا پیشروی کرده و اغلب تا زمانی که منجر به شکستگی شود ، هیچ علامتی به همراه ندارد.

اگرچه پوکي استخوان یک بیماری پیشرونده است ، اما امکان پیشگیری و همچنین درمان آن وجود دارد.

علل ایجاد کننده پوکی استخوان

پوکی استخوان ، در لاتین به معنای ” استخوان متخلخل غیرطبیعی” است که تراکم آن مانند اسفنج ( حفره حفره ) است. این اختلال در ساختار اسکلت ، استخوان را ضعیف کرده و منجر به شکستگی مکرر استخوان می شود.

عواملی که احتمال بروز این بیمار را تشدید می کنند عبارتند از :

  • رژیم غذایی نامناسب
  • سبک غلط زندگی
  • اختلالات فیزیولوژیک
  • بی تحرکی
  • افزایش سن
  • مصرف برخی داروها
  • ابتلا به برخی بیماری های خاص ؛ نظیر بیماری های گوارشی ، روماتیسم مفاصل و غیره

لازم به ذکر است که افزایش سن از مهم ترین عوامل ایجاد کننده بیماری پوکي استخوان محسوب می شود ، به طوری که این بیماری معمولا در سنین میانسالی رخ می دهد و با ضعف و درد کلی بدن همراه است.

پوکی استخوان

علائم پوکی استخوان

پوکی استخوان ؛ اغلب ” بیماری خاموش ” نامیده می شود ، زیرا در مراحل اولیه ، علائمی به دنبال ندارد و با گذشت زمان و پس از آن که سبب کاهش توده استخوانی و متعقابا ضعف اسکلت و شکننده شدن استخوان شد ؛ خود را نشان می دهد.

عمدتا پوکی استخوان در مراحل اولیه ، فاقد هرگونه علامت است ؛ اما با پیشرفت بیماری ، به تدریج علائم آن نمایان می گردد.

از رایج ترین علائم پوکی استخوان ، می توان به موارد ذیل اشاره داشت :

  • می تواند موجب بروز درد در مفاصل گردد.
  • کاهش تدریجی قد را به دنبال خواهد داشت.
  • اختلال در ایستادن و نشستن به صورت صحیح ، از دیگر علائمی است که پوکی استخوان ممکن است ایجاد نماید.
  • شکننده شدن استخوان حتی در صورت برخورد ضربات با شدت ناچیز و جزئی ، نیز از دیگر علائم پوکی استخوان به شمار می رود.

تشخیص پوکی استخوان

در اکثر موارد ، پوکي استخوان با یک رادیوگرافی ساده قابل تشخیص خواهد بود ؛ به طوری که طی این عکسبرداری ، پزشک متخصص با رویت نازک شدن استخوان کورتیکال یا مشاهده کاهش خطوط داخل استخوان اسفنجی می تواند وجود پوکي استخوان را تشخیص دهد.

توجه داشته باشید در صورتی امکان تشخیص پوکي استخوان با رادیوگرافی ممکن خواهد بود که بیشتر از 30 درصد تراکم استخوان تقلیل یافته باشد ؛ لذا نمی توان اذعان داشت که رادیوگرافی ، ابزار دقیقی برای تشخیص پوکي استخوان است.

از این رو در حال حاضر ؛ در راستای سنجش تراکم استخوان و تشخیص پوکي استخوان ، روش Doual_enerjy X_ray مورد استفاده قرار می گیرد.

درمان پوکی استخوان

در ابتدا باید اشاره داشت که بیماری پوکی استخوان ، لزوما با گذشت زمان بدتر نمی شود ؛ همانطور که در ابتدای مقاله اشاره شد علیرغم این که پوکي استخوان یک بیماری پیشرونده است ، خوشبختانه امکان پیشگیری و درمان آن وجود دارد.

روش های درمان پوکی استخوان

  • مصرف داروهای تسکین درد
  • دریافت کلسیم کافی و ویتامین D
  • کاهش یا حذف مصرف نمک از برنامه غذایی
  • ترک مصرف سیگار و نوشیدنی های الکلی
  • پوشیدن کفش های مناسب و پاشنه کوتاه
  • اقدامات مربوط به سبک زندگی ؛ مانند حفظ وزن سالم و ورزش منظم
  • درمان های حمایتی برای سهولت در انجام فعالیت های روزمره
  • انجام تمرینات مقاومتی و فعالیت هایی که به صورت ایستاده انجام می شوند ؛ مانند پیاده روی ، دویدن ، ایروبیک و تنیس

لازم به ذکر است در موارد معدودی که درمان های ذکر شده ، موفق واقع نشوند ؛ احتمال آن وجود دارد که پزشک متخصص ارتوپد ، دستور انجام جراحی را جهت ترمیم ، تقویت یا جایگزینی مفاصل آسیب دیده صادر نماید.

برای کمک به حفظ سلامت استخوان هرگز دیر نیست ، اما بهتر است که سلامت استخوان ها را در سنین پایین و مدت ها قبل از یائسگی در اولویت قرار دهید.

پوکی استخوان

پیشگیری از پوکی استخوان

اگرچه بسیاری از شرایطی که ابتلا به پوکی استخوان را افزایش می دهند مانند ژن ، سن و جنسیت را نمی توان تغییر داد ؛ اما بدان معنا نیست که نمی توان از این بیماری پیشگیری کرد.

  • از استعمال دخانیات و نوشیدنی الکلی خودداری کنید.
  • کافئین را محدود کنید.
  • فعالیت های منظم ، ثبات و تمرینات قدرتی داشته باشید.
  • رژیم غذایی سالم و متنوع با مقدار زیادی میوه ، سبزیجات و غلات کامل ، غذاهای غنی از کلسیم ، جذب کافی ویتامین D داشته باشید.

ویتامین D و کلسیم کافی ، می تواند به تقویت استخوان کمک کند. زمانی که بدن کلسیم کافی دریافت نکند ، بدن از کلسیم استخوان برای تامین مقدار مورد نیاز استفاده می کند و به عبارت دیگر ، توده استخوانی را از دست می دهید.

بنابراین مهم است که این ماده مغذی را هر روز در برنامه غذایی یا مکمل ها داشته باشید ، زیرا ویتامین D به بدن برای جذب کلسیم از غذا کمک می کند.

کلسیم را می توانید با مصرف محصولات لبنی بدون چربی یا کم چربی ، غذاها و آبمیوه های غنی شده با کلسیم مانند غلات ، شیر سویا ، ماهی ساردین و سالمون با استخوان ، سبزیجات برگ دار تیره مانند بروکلی و کلم برگ تامین کنید.

بسیاری از غذاها به طور طبیعی مواد مغذی سرشار از ویتامین D هستند ، اما می توانید با مصرف ماهی چرب مانند سالمون ، خال خالی و تون ماهی ، جگر گاو ، پنیر و زرده تخم مرغ نیز ویتامین D بدن را تامین نمایید.

آیا با تمرینات ورزشی می توان احتمال ابتلا به پوکی استخوان را کاهش داد ؟

کارهای روزمره شما می تواند بخشی از برنامه های شما برای استحکام استخوان باشد.

استخوان ها همانند ماهیچه های می توانند از استحکام خوبی برخوردار باشند ؛ لذا اگر ورزش کنید ، خواهید دید که تمرینات وزنی (تحمل وزن یا قدرتی) بدن را مجبور می کند تا درحین حرکت بر خلاف نیروی جاذبه عمل کرده و استخوان جدید بسازد.

ورزش هایی که ریسک ابتلا به پوکی استخوان را به حداقل یا حتی صفر می رسانند عبارتند از :

  • تمرینات هوازی ( آیروبیک )
  • بالارفتن از پلکان
  • رقص
  • تنیس و سایر ورزش های  راکتی
  • دویدن
  • تای چی
  • پیاده روی
  • آیروبیک آبی
  • یوگا

تمرینات استقامتی همچنین کلید پیشگیری از پوکی استخوان است. زمانی که کار می کنید ، عضلات استخوان را حرکت می دهد و موجب قوی شدن آن می شود.

این تمرینات ، همچنین انعطاف بدن را بیشتر می کند و احتمال زمین خوردن و افتادن شما ( اولین دلیل شکستگی لگن ) ، را کاهش می دهد.

صحبت های دکتر محمد ابراهیم طاهریان بهترین متخصص ارتوپد تهران درباره راه های جلوگیری از پوکی استخوان

آیا ژنتیک می تواند بدن را مستعد پوکی استخوان کند ؟

ژن می تواند نقش بزرگی در بروز پوکی استخوان ایفا کند. طبق مطالعات انجام شده اگر والدین سابقه شکستگی استخوان دارند ، شما به احتمال زیاد استخوان ضعیف تری و شکستگی خواهید داشت.

اگر اعضای درجه یک خانواده مبتلا به این عارضه بوده اند ، احتمال ابتلا به پوکی استخوان در شما نیز بیشتر خواهد بود.

آیا پیش از دوران یائسگی ، کاهش تراکم استخوان خواهم داشت ؟

اگرچه کاهش سطح استروژن در دوران یائسگی می تواند منجر به نازک شدن چشمگیر استخوان و افزایش احتمال ابتلا به پوکی استخوان شود ، اما تنها علت بروز این بیماری نیست.

فاکتورهای دیگری مانند ژن ، برخی بیماری ها و درمان ها ، اختلال درخوردن ، کاهش وزن و ورزش بیش از حد ، مصرف زیاد الکل ، کمبود کلسیم و ویتامین D و مصرف دخانیات نیز می توانند نقش مهمی در ابتلا به این بیماری داشته باشد.

لازم به ذکر است اگرچه دوره یائسگی در مردان وجود ندارد ، اما مردان نیز می توانند به این عارضه مبتلا شوند.

چه زمانی باید برای پیشگیری و مراقبت از سلامت استخوان اقدام کرد ؟

هرگز اهمیت به سلامت استخوان زود نیست. با ورزش ، تغذیه مناسب و سالم ؛ می توانید همواره به ساخت و حفظ تراکم استخوان کمک کنید.

آشنایی با واژگان

شاخص توده بدن (BMI) : عدد به دست آمده از محاسبه وزن و قد. این عدد مشخص می کند یک فرد وزن طبیعی ، اضافه وزن یا کمبود وزن دارد یا چاق است.

کلسیم : ماده معدنی ذخیره شده در استخوان که موجب سخت شدن آن می گردد.

هورمون : ماده ای که در بدن تولید می شود و عملکرد سلول ها یا اندام ها را کنترل می کند.

پوکی استخوان : وضعیت نازک شدن استخوان است که موجب می شود استخوان به راحتی بشکند.

سخن آخر

افرادی که با هر یک از علائم فوق الذکر مواجه هستند ؛ جهت تشخیص وجود بیماری پوکي استخوان ، جلوگیری از پیشرفت و درمان آن باید به متخصص ارتوپد مراجعه نمایند.

دکتر محمد ابراهیم طاهریان بهترین متخصص ارتوپد در تهران می باشند ؛ ایشان از برجسته ترین پزشکان متخصص در این حوزه هستند که با بهره وری از نوین ترین تکنیک ها امکان درمان بیماری های ارتوپدی را به بهترین نحو ممکن میسر می سازند.