درمان انحراف ستون فقرات

اگر در یک فرد سالم ، ستون مهره‌ها را از روبرو یا پشت نگاه کنید ؛ خواهید دید که ستون فقرات وی به صورت یک خط راست دیده می‌شود. در حالیکه در بیماران مبتلا به انحراف ستون فقرات ( بیماری کَژپُشتی یا اسکولیوز ) ، ستون مهره ها دچار انحراف جانبی به راست یا چپ می باشد که این مسئله می تواند به دنبال ناهنجاری مادرزادی ( مثلا نوروفیبروماتوز ) یا اسکولیوز اکتسابی (به عنوان مثال بیماری راشیتیسم ) ایجاد گردد. دکتر محمدابراهیم طاهریان بهترین متخصص ارتوپدی در تهران ، در مقاله حاضر به شرح توضیحاتی جامع پیرامون درمان انحراف ستون فقرات پرداخته اند ، در صورتی که با این عارضه روبرو هستید یا قصد آگاهی از آن را دارید مطالعه این مقاله را از دست ندهید. همچنین توجه داشته باشید اختلال عملکرد عضلات که ماهیچه ‌آسیبی ( میوپاتی ) نامیده می شود نیز در اغلب موارد به نوع خاصی از کژپشتی منجر می شود که به آن کژپشتی ماهیچه ‌آسیبی اطلاق می گردد و دیستروفی های عضلانی جزو این گروه قرار می‌گیرند. گاها کژپشتی ، به علت اختلال عملکرد عصب ایجاد می شود که تحت عنوان کژپشتی عصب آسیبی یا اصطلاحا نوروپاتی شناخته می‌شود. به طور کلی مسئله مهمی که باید در خصوص انحراف جانبی ستون فقرات بدان توجه داشته باشیم ، این است که جهت حرکت زوائد خاری به سمت تقعر می باشد ؛ درحالی که دنده ها و مهره ها بر خلاف زوائد خاری چرخشی ، تحدب دارند. این پدیده ( چرخش دنده ها به سمت تحدب ) ، باعث ایجاد برجستگی در سمت تحدب می گردد که به آن کوهان خلفی گفته می شود.

تشخیص اسکولیوز پیش از درمان

پزشک معالج برای احراز وجود اسکولیوز و درمان انحراف ستون فقرات ، ممکن است آزمایشات تصویربرداری ؛ شامل اشعه ایکس ، اسکن ام آر آی ، سی تی اسکن و اسکن استخوان را برای به شناسایی این بیماری تجویز کند.

مدیریت درد اسکولیو

درمان های خاصی می تواند به مدیریت درد و درمان انحراف ستون فقرات کمک کنند ، البته هیچ یک به اصلاح کامل انحنای ایجاد شده کمکی نخواهند کرد. بعضی از این تکنیک ها ، که پزشک ممکن است توصیه کند عبارتند از :

1. آب درمانی
2. ماساژ
3. بریس کمر

آیا می توان از اسکولیوز پیشگیری کرد ؟

خانواده هایی که در نزدیکانشان این اختلال را دیده اند یا فرزند مبتلا به انحراف ستون فقرات دارند ، عموما به این پرسش فکر می کنند که آیا راهی برای جلوگیری از بروز اسکولیوز و درمان انحراف ستون فقرات وجود دارد ؟ در پاسخ باید بگوییم که متاسفانه ، این امر ممکن نیست. فعالیت هایی ؛ مانند قرار دادن بدن در موقعیت مناسب ، انجام ورزش یا کشش عضلات پشت ، یوگا یا پیلاتس ؛ هیچ یک نمی توانند مانع بروز این عارضه شوند ؛ اما می توانند علائم آن را در افراد مبتلا تسکین دهند. به طور کلی یک نوع اسکولیوز وجود دارد که می توان از آن پیشگیری کرد ؛ انحراف ستون فقرات در بزرگسالان که در پی پوکی استخوان رخ داده است. این وضعیت ، موجب ضعیف شدن و شکنندگی استخوان می شود که می تواند منجر به انحنای غیرطبیعی ستون فقرات شود. تغذیه خوب و ورزش منظم ، می تواند خطر ابتلا به پوکی استخوان در بزرگسالان را کاهش دهد و همچنین می تواند از پیشرفت اسکولیوز جلوگیری کند.

درمان انحراف ستون فقرات

اگر چه جلوگیری از بروز اسکولیوز امکان پذیر نیست ، اما مواردی وجود دارد که می توانید برای جلوگیری از پیشرفت اسکولیوز و درمان انحراف ستون فقرات انجام دهید. انحنای ملایم ستون فقرات ، معمولا نیازی به درمان ندارد. در این موارد ، پزشک با معاینه مستمر کودک مطمئن می شود که انحنا وخیم تر نشده باشد. اما انحنای شدید ستون فقرات ، به درمان نیاز دارد.

روش های درمان اسکولیوز شدید

• بریس کمر : برای درمان انحراف ستون فقرات ملایم در کودکانی استفاده می شود که استخوان آن ها هنوز در حال رشد است. لازم به ذکر است که بریس ، موجب برگشت انحنا نمی شود ؛ اما می تواند از بدتر شدن آن جلوگیری کند.

• جراحی انحراف ستون فقرات : پزشک ممکن است عمل جراحی را به کودکان مبتلا به اسکولیوز شدید توصیه کند. جراحی می تواند انحنا را کاهش دهد و از بدتر شدن آن جلوگیری کند.

ورزش های مناسب انحراف ستون فقرات ( اسکولیز )

برخی از تمرین ها و ورزش هایی هستند که  می توانند تاثیر بسیار مثبتی در درمان انحراف ستون فقرات داشته باشند. برخی از تمرینات خانگی و ورزش هایی که مفید هستند به شرح زیر می باشند:

ورزش یوگا : یکی از فعالیت های ورزشی که تاثیر بسیاری در تقویت عضلات دارد ، ورزش یوگا است. این ورزش که شامل حرکت های کششی بسیاری است علاوه بر کمک در بهبود و تقویت عضلات و ماهیچه های بدن ، می تواند تاثیر بسیاری در انعطاف پذیری بدن داشته باشد.

پیاده روی : یکی دیگر از فعالیت هایی که می تواند تاثیر بسیار زیادی در درمان بسیاری از مشکلات جسمانی از جمله اسکولیز یا درمان انحراف ستون فقرات داشته باشد ، پیاده روی است. این پیاده روی برای کسب بهترین نتیجه و تقویت عضلات پشتی و کمری، لازم است تا وضعیت بدن در حالت ایده آل قرار داشته باشد.

تمرین پایین آمدن از پله روی پای بلندتر : از مهم ترین تمرینات خانگی برای درمان انحراف ستون فقرات می توان به این تمرین اشاره کرد. برای انجام درست این تمرین نیاز است تا پای بلند تر را روی پله قرار داد و کمی خم کرده و پای مخاف را تا زمین رساند. در همین حین نیاز است تا دست همان سمت پای کوتاه تر را تا جای ممکن بالا آورده که برای کسب بهترین نتیجه لازم این روند هر روز 3 بار به صورت 10 تایی اجرا شود.

تمرین گام بلند رو به جلو : یکی دیگر از تمرینات مهم برای درمان اسکولیز به روش خانگی می توان به این تمرین توجه ویژه داشت. پای بلند تر را یک گام بلند به سمت جلو برده بدین شکل که نیم تنه باید صاف باشد. سپس وزن خود را به سمت جلو برده تا جایی که زانو جلویی خم شود. سپس وزن خود را به سمت جلو و عقب برده و در همین حین لازم است دست سمت پای کوتاه تر نیز به سمت بالا تا جای ممکن کشانده شود. برای کسب نتیجه مطلوب نیز باید این تمرین را 33 بار در روز و هر بار 10 مرتبه تکرار شود.

جهت درمان اسکولیوز چه زمانی باید جراحی انجام شود ؟

اکثریت جراحان ستون فقرات ؛ معتقد هستند که اسکولیوز ، به ندرت نیازی به جراحی فوری یا اضطراری دارد. بیشتر جراحی ها ، می توانند برای زمانی برنامه ریزی شوند که هم برای بیمار و هم برای پزشک مفید باشند.

درمان انحراف ستون فقرات به روش آندوسکوپی

جراحی کم تهاجمی آندوسکوپی برای درمان انحراف ستون فقرات ، از طریق چند برش کوچک انجام می شود. در این روش ، یک ابزار نازک مانند تلسکوپ با یک دوربین فیلمبرداری کوچک به نام آندوسکوپ از طریق برش های کوچک وارد موضع مورد نظر می شود. ( آندوسکوپ ، تصاویر داخلی بدن بیمار را روی صفحه تلویزیون اتاق عمل به جراح نشان می دهد. ) این جراحی تحت بیهوشی عمومی انجام می شود ؛ جراح ستون فقرات برای انجام آن ، چندین برش کوچک می زند و ابزار آندوسکوپ را از طریق برش ها وارد بدن بیمار می کند. این عمل ، هنگام مشاهده تصاویر آندوسکوپ روی صفحه ؛ با بازوهای رباتیک انجام می شود و در نهایت همه ابزارها از برش ها خارج و برش ها بخیه می شوند. دکتر محمد ابراهیم طاهریان بهترین جراح ستون فقرات و از برجسته ترین پزشکان متخصص ارتوپد در تهران می باشند که امکان درمان انحراف ستون فقرات را با روش های غیرتهاجمی ؛ از جمله جراحی آندوسکوپیک به بهترین نحو ممکن برای مراجعین محترم خود فراهم می آورند.

• آیا عارضه اسکولیوز با افزایش سن تغییر می کند ؟

زمانی که انحنای شدید ستون فقرات ، در جوانان بدون درمان رها شود ؛ ممکن است با گذر زمان بدتر شود.

• آیا عدم مصرف شیر موجب اسکولیوز می شود ؟

برنامه غذایی ناسالم ، سطح پایین مواد معدنی در بدن و عدم تعادل هورمون و انتقال دهنده های عصبی می تواند به پیشرفت انحنای ستون فقرات مرتبط شود. تغذیه نامناسب موجب اسکولیوز ناشناخته نمی باشد.

• آیا اسکولیوز بر حرکات روده تاثیر می گذارد ؟

بسته به موقعیت و میزان انحنای ستون فقرات ، مسیر عبور غذا از روده می تواند مسدود و موجب یبوست شود.

درمان انحراف ستون فقرات به کمک بریس ها

زمانی برای درمان و کنترل عارضه اسکولیوز ، بریس های کمر کاربرد پیدا می کنند که انحنای زاویه کوب :

• به 25 تا 30 درجه پیشروی داشته و رشد قابل توجهی از سیستم اسکلتی همچنان باقی مانده باشد
• طی 4 الی 6 ماه ، انحنای زاویه کوب حداقل 5 درجه تغییر کرده باشد.

اگر درجه انحنای ستون فقرات افزایش یابد یا ستون فقرات با سرعت بالایی منحرف شود ، اتخاذ روند درمانی به کمک بریس های کمر ، الزامی می شود ؛ بدین خاطر که از بیشتر شدن انحنا جلوگیری شود.
در استفاده از بریس های کمر ، دو گزینه پیش روی بیماران قرار می گیرد :

1.  بریس های فول تایم یا تمام وقت (به صورت شبانه روزی ) : این نوع از بریس ها به گونه ای طراحی شده اند که فرد بتواند 16 تا 23 ساعت در روز به طور مداوم از آن ها استفاده کند. در حقیقت این بریس ها به صورت تمام وقت باید پوشیده شوند و تنها به هنگام استحمام و ورزش مورد استفاده قرار نمی گیرند.
2.  بریس های شبانه : طراحی بریس های شبانه کمر بدین صورت است که فشارهای بیش از حدی را جهت اصلاح انحراف به ستون فقرات وارد می سازد. به گونه ای که با پوشیدن ان ها تعادل نرمال بدن بر هم خورده و در حقیقت ایستادن و انجام کارهای روزانه را برای فرد دشوار می سازد. به همین خاطر مدت زمان استفاده از آن حداقل 8 ساعت در شب می باشد.

انتخاب یکی از این دو گزینه به جهت کنترل و درمان انحراف ستون فقرات ، بسته به سایز و محل ایجاد انحنا و البته خواسته بیمار دارد. در صورتی که بریس ها در درمان اسکولیوز موفق نباشند ، جراحی فیوژن ستون فقرات گزینه بعدی درمان است.

هدف از جراحی اسکولیوز

• جلوگیری از پیشرفت انحنا : زمانی که گزینه جراحی به میان می آید ، بدین معناست که وضعیت انحنای ستون فقرات همچنان در حال وخیم شدن است. به همین خاطر عمل جراحی باید انجام شود تا این پروسه ادامه پیدا نکند.
• کاهش دفرمیتی ایجاد شده : بر حسب میزان انعطاف پذیری ستون فقرات ، جراح ارتوپد طی جراحی اسکولیوز می تواند چرخش غیر طبیعی مهره ها را تا حدی به حالت نرمال بازگرداند و انحراف ستون فقرات را کمتر سازد.
• حفظ تعادل بدن : به سبب تغییراتی که در مهره های ستون فقرات ایجاد می شود ، امکان دارد افراد مبتلا به اسکولیوز به هنگام نشستن ، ایستادن و به طور کلی حفظ تعادل بالا و پایین تنه خود دچار مشکل شوند. از این بابت جراح به هنگام انجام جراحی این مورد را نیز مد نظر قرار می دهد و تا جایی که امکان دارد ستون فقرات را به حالت طبیعی خود نزدیک می کند.

درمان انحراف ستون فقرات در کودکان

درمان انحراف ستون فقرات در کودکان بر اساس شدت انحراف و میزان رشد استخوانی تعیین می ‌شود. در موارد خفیف که زاویه انحراف کمتر از ۳۰ درجه است ، معمولا تنها نیاز به پایش و معاینات دوره‌ ای تا پایان رشد است. برای انحرافات متوسط بین ۳۰ تا ۴۰ درجه در کودکان در حال رشد ، استفاده از بریس ‌های طبی مانند بریس بوستون یا میلواکی جهت جلوگیری از پیشرفت انحراف توصیه می‌ شود. این بریس ‌ها باید روزانه ساعات طولانی استفاده شوند و تا زمانی که رشد استخوانی به پایان برسد ادامه می ‌یابد. فیزیوتراپی و ورزش ‌های تخصصی اصلاحی نیز به عنوان مکمل درمان برای تقویت عضلات ، بهبود انعطاف ‌پذیری و وضعیت بدن ضروری هستند. در موارد شدید بیش از ۴۰ تا ۴۵ درجه یا زمانی که انحراف به سرعت پیشرفت کند و روش ‌های غیرجراحی بی ‌اثر باشند ، جراحی با روش ‌هایی مانند فیوژن مهره‌ ها یا استفاده از میله‌ های رشد در نظر گرفته می‌ شود تا ستون فقرات صاف شده و از فشار بر ریه‌ ها و قلب جلوگیری شود.

آیا راهکارهای خانگی برای درمان انحراف ستون فقرات مناسب هستند ؟

راهکارهای خانگی مانند اصلاح وضعیت بدن ، انجام حرکات کششی منظم ، تقویت عضلات مرکزی و کمر و استفاده از کمپرس سرد یا گرم برای کاهش درد ، می ‌توانند به عنوان درمان ‌های کمکی و برای موارد خفیف انحراف ستون فقرات موثر باشند. این روش ‌ها شامل تمرینات اصلاحی خاص ، یوگا ، پیلاتس و تمرینات تعادلی است که به بهبود انعطاف ‌پذیری و تقارن بدن کمک می ‌کنند. همچنین رعایت ارگونومی در نشستن ، ایستادن و خوابیدن ، استفاده از تشک و صندلی مناسب و کنترل وزن نیز از اهمیت بالایی برخوردارند. با این حال ، این راهکارها جایگزین درمان انحراف ستون فقرات به صورت پزشکی تخصصی نیستند و نمی ‌توانند انحرافات شدید را به تنهایی اصلاح کنند. در موارد متوسط تا شدید حتماً باید با پزشک یا فیزیوتراپیست مشورت کرد و تحت نظارت متخصص تمرینات خاصی مانند روش شروت  را دنبال نمود. استفاده خودسرانه از برخی حرکات ورزشی ممکن است در برخی موارد باعث تشدید انحراف یا درد شود ، بنابراین شروع هر برنامه درمانی خانگی نیازمند ارزیابی اولیه پزشکی است. برای بهترین نتیجه ، این اقدامات باید در کنار درمان ‌های اصلی مانند فیزیوتراپی یا استفاده از بریس در صورت نیاز انجام شوند.

درمان انحراف ستون فقرات چقدر طول میکشد ؟

مدت زمان درمان انحراف ستون فقرات کاملا به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌ توان زمان دقیقی را برای همه بیماران تعیین کرد. برای انحرافات خفیف کمتر از ۲۰ درجه که معمولا نیاز به درمان خاصی ندارند ، فقط پایش دوره ‌ای و انجام ورزش ‌های اصلاحی کافی است که ممکن است سال ‌ها ادامه یابد. در موارد متوسط بین ۲۰ تا ۴۰ درجه در کودکان و نوجوانان در حال رشد ، استفاده از بریس طبی توصیه می ‌شود که معمولا تا زمانی که رشد استخوانی متوقف شود تقریباً ۲ سال پس از شروع قاعدگی در دختران ادامه می ‌یابد. فیزیوتراپی و ورزش ‌های تخصصی نیز باید به صورت منظم و طولانی ‌مدت انجام شوند تا نتایج پایدار حاصل شود.

برای انحرافات شدید بیش از ۴۰ تا ۴۵ درجه که نیاز به جراحی دارند ، روند بهبودی شامل بستری در بیمارستان به مدت ۳ تا ۵ روز و بازگشت به فعالیت ‌های عادی در ۴ تا ۶ هفته است اما روند بهبودی کامل ممکن است بین ۶ تا ۱۲ ماه طول بکشد. در بزرگسالان ، درمان ‌های غیرجراحی معمولاً برای کنترل درد و جلوگیری از پیشرفت بیماری انجام می ‌شود و ممکن است ماه‌ ها یا حتی سال ‌ها ادامه داشته باشد. مهم‌ ترین عامل در مدت زمان درمان ، همکاری و پیروی بیمار از دستورات پزشک و انجام منظم تمرینات تعیین شده است.