بیرون زدگی دیسک یکی از مشکلات شایع ستون فقرات است که می تواند در ناحیه کمر یا گردن ایجاد شود و با علائمی مانند درد، بی حسی، گزگز و ضعف عضلانی همراه باشد و نیاز به مراجعه به متخصص ارتوپد پیدا می کند. این عارضه زمانی اتفاق می افتد که بخش داخلی دیسک بین مهره ها به لایه بیرونی آن فشار وارد کرده و باعث برجستگی دیسک شود. شدت علائم بیرون زدگی در افراد مختلف متفاوت است و همیشه به معنای نیاز به جراحی نیست. تشخیص دقیق علت درد و انتخاب روش درمان مناسب اهمیت زیادی دارد. در بسیاری از موارد، با استراحت نسبی، اصلاح فعالیت های روزمره، دارو، فیزیوتراپی و تمرینات مناسب می توان علائم را کنترل کرد و به بهبود عملکرد ستون فقرات کمک کرد.
بیرون زدگی دیسک چیست؟
دیسک های بین مهره ای ساختارهایی انعطاف پذیر هستند که بین مهره های ستون فقرات قرار گرفته و مانند ضربه گیر عمل می کنند. هر دیسک از یک بخش داخلی نرم و یک لایه بیرونی محکم تشکیل شده است. بیرون زدگی زمانی رخ می دهد که فشار یا آسیب باعث جابجایی یا برجسته شدن بخشی از دیسک شود. این برجستگی ممکن است به ریشه های عصبی اطراف فشار وارد کند و باعث درد، گزگز، بی حسی یا ضعف شود. بیرون زدگی دیسک می تواند در قسمت های مختلف ستون فقرات ایجاد شود، اما کمر و گردن از نواحی شایع آن هستند. شدت علائم به محل بیرون زدگی، میزان فشار روی عصب و شرایط جسمی فرد بستگی دارد و گاهی ممکن است فرد با وجود بیرون زدگی هیچ علامتی نداشته باشد.
علت بیرون زدگی دیسک چیست؟
بیرون زدگی معمولا در نتیجه ترکیبی از فرسایش تدریجی دیسک و فشار وارد شده به ستون فقرات ایجاد می شود. با افزایش سن، دیسک ها ممکن است آب و انعطاف پذیری خود را از دست بدهند و آسیب پذیرتر شوند. بلند کردن اجسام سنگین با روش نامناسب، حرکات ناگهانی و وارد شدن فشار زیاد به کمر نیز می تواند خطر بیرون زدگی را افزایش دهد. نشستن طولانی مدت، کم تحرکی، ضعف عضلات مرکزی بدن و اضافه وزن از عوامل دیگری هستند که می توانند فشار روی ستون فقرات را بیشتر کنند. برخی آسیب های ورزشی یا ضربه های شدید نیز ممکن است در ایجاد این مشکل نقش داشته باشند.
تشخیص بیرون زدگی دیسک
تشخیص بیرون زدگی با بررسی علائم، سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی آغاز می شود. پزشک قدرت عضلات، واکنش های عصبی، میزان حس و دامنه حرکتی ستون فقرات را ارزیابی می کند. در صورت نیاز، برای بررسی دقیق تر از روش های تصویربرداری استفاده می شود. ام آر آی یکی از روش های رایج برای مشاهده دیسک ها، اعصاب و میزان فشار روی ساختارهای اطراف است. در برخی شرایط ممکن است تصویربرداری با اشعه ایکس یا آزمایش های تکمیلی نیز انجام شود. تشخیص نهایی باید با توجه به علائم و نتایج معاینه و تصویربرداری صورت گیرد.
علائم بیرون زدگی دیسک
علائم به محل دیسک آسیب دیده و میزان فشار آن بر اعصاب بستگی دارد. برخی افراد ممکن است تنها درد خفیف داشته باشند و برخی دیگر علائم شدیدتری را تجربه کنند. مهم ترین علائم عبارتند از:
- درد در ناحیه کمر یا گردن
- انتشار درد از کمر به باسن و پا
- انتشار درد از گردن به شانه، بازو یا دست
- احساس گزگز یا مورمور شدن در دست یا پا
- بی حسی در مسیر عصب درگیر
- ضعف عضلات دست یا پا
- افزایش درد هنگام نشستن طولانی
- تشدید درد هنگام خم شدن یا بلند کردن اجسام
- افزایش درد هنگام سرفه یا عطسه
- محدود شدن حرکات کمر یا گردن
- احساس گرفتگی و اسپاسم عضلات اطراف ستون فقرات
- کاهش توانایی انجام فعالیت های روزمره در موارد شدید
در صورت ایجاد ضعف شدید یا پیشرونده، بی اختیاری ادرار یا مدفوع و بی حسی ناحیه بین پاها، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
درد بیرون زدگی دیسک چگونه است؟
درد بیرون زدگی به محل درگیری و میزان فشار روی عصب بستگی دارد. اگر دیسک در قسمت کمر دچار بیرون زدگی شده باشد، درد ممکن است از کمر به باسن، ران و ساق پا انتشار پیدا کند. این درد گاهی حالت تیرکشنده، سوزشی یا شوک مانند دارد و با نشستن طولانی، خم شدن، سرفه یا عطسه بیشتر می شود. در بیرون زدگی دیسک گردن، درد ممکن است از گردن به شانه، بازو یا دست منتقل شود. برخی افراد علاوه بر درد، احساس گزگز، بی حسی یا ضعف نیز دارند. شدت درد در افراد مختلف متفاوت است و ممکن است به صورت مداوم یا دوره ای احساس شود.
درمان بیرون زدگی دیسک در تهران
درمان این عارضه بر اساس شدت علائم، محل آسیب و وضعیت عصبی فرد انتخاب می شود. بسیاری از بیماران با روش های غیر جراحی بهبود پیدا می کنند. گزینه های درمانی شامل موارد زیر هستند:
- استراحت نسبی و کاهش فعالیت هایی که درد را تشدید می کنند
- مصرف داروهای مسکن یا ضد التهاب با نظر پزشک
- انجام فیزیوتراپی برای کاهش درد و بهبود حرکت
- انجام تمرینات تقویت کننده عضلات مرکزی بدن زیر نظر متخصص
- اصلاح وضعیت نشستن، ایستادن و خوابیدن
- استفاده از روش های کنترل درد مانند گرما یا سرما در شرایط مناسب
- کاهش وزن در صورت وجود اضافه وزن و توصیه پزشک
- تزریق های تخصصی در برخی بیماران و در صورت نیاز
- جراحی در مواردی که فشار عصبی شدید، ضعف پیشرونده یا علائم مقاوم به درمان وجود داشته باشد
انتخاب روش درمان باید پس از بررسی دقیق شرایط بیمار انجام شود.
آیا ماساژ برای بیرون زدگی دیسک خوب است؟
ماساژ ممکن است در برخی افراد به کاهش گرفتگی عضلات و آرام شدن دردهای عضلانی اطراف ستون فقرات کمک کند، اما بیرون زدگی را مستقیما درمان نمی کند. نوع و شدت ماساژ اهمیت زیادی دارد و انجام ماساژ شدید یا فشار مستقیم روی ناحیه دردناک ممکن است علائم را تشدید کند. بهتر است پیش از ماساژ، علت درد توسط پزشک یا فیزیوتراپیست بررسی شود. در صورت وجود درد شدید، بی حسی، ضعف عضلانی یا انتشار درد به دست و پا، استفاده از روش های درمانی بدون ارزیابی تخصصی توصیه نمی شود.
